De 4 soorten energievampieren en hoe jij je ertegen kunt beschermen

In het voorjaar van 2026 vroeg Margaretha Coornstra, journaliste bij het Nederlands Dagblad ↗ (opent in een nieuw tabblad), of ze me mocht interviewen. Ze had dit artikel gelezen, tien jaar nadat ik het schreef. Ze noemde zichzelf "niet bijster assertief", en dus een gemakkelijke prooi, en ik vermoed dat veel lezers van dit stuk dat van zichzelf ook zeggen. Bij het woord energievampier heeft bijna iedereen meteen iemand in gedachten, en dat is het rare eraan: je moet niet lang nadenken over wie het gaat. Het interview staat ook op Reporters Online ↗ (opent in een nieuw tabblad).

Het leven is te kort om je uren te laten leegtrekken door mensen die alles meenemen en weinig achterlaten. En toch krijgen net die mensen vaak meer van je tijd dan goed voor je is. Je gaat een koffie drinken met een vriendin en je komt buiten alsof je een halve dag verhuisd hebt.

Wat is een energievampier?

Iemand waar je geregeld mee in contact komt en die de energie uit je dag zuigt. Dat kan een collega zijn, een zus, een buurman of een vriendin die elke week belt met hetzelfde verhaal. Vaak is het iemand die klaagt, alles negatief bekijkt, roddelt, kritisch is en vooral met zichzelf bezig is.

Ik zeg er meteen iets bij. Energievampirisme gebeurt tussen twee mensen. Iemand die de een leegtrekt, laat de ander koud, en het is dus nooit mijn bedoeling om iemand een etiket op te plakken. Het zegt altijd ook iets over wat er bij jou gebeurt als die persoon tegenover je zit.

En waarom komen ze net bij jou terecht? Omdat jij er wil zijn voor anderen. Je maakt ruimte, en die ruimte vullen ze op, zoals water dat in een kelder elke kier vindt. Dat gaat door tot het je zo begint te storen dat je ervan af wil, en dan blijkt dat je niet weet hoe je zegt dat het genoeg is zonder de ander te kwetsen.

De 4 soorten energievampieren.

Iemand kan meerdere gedaantes hebben. De geoefende exemplaren hebben ze alle vier, de beginners houden het meestal bij één.

De calimero-energievampier. Zij zijn klein en de anderen zijn groot, en dat is niet eerlijk. Het gaat over wat ze niet kunnen, over hoe ze altijd aan de kant gezet worden en nergens bij betrokken zijn. Onder al dat klagen zit een lage eigenwaarde.

De controlerende energievampier. Wil alles in handen houden, weet alles beter en wil over alles het laatste woord. Voor jouw ideeën is er nauwelijks plaats, want elk gesprek wordt naar hem toe getrokken.

De drama-energievampier. Maakt van alles een probleem en van elk probleem een voorstelling. Niets deugt, of het nu de bediening in het restaurant is of de tuin van de buren. Dat theater speelt zich ook af waar anderen bij zijn, dus met deze mensen sta je geregeld met rode kaken.

De aandachtvrager. Draait volledig rond zichzelf en zet anderen in om te krijgen wat hij nodig heeft. Aandacht is zijn brandstof, en het maakt niet uit of die positief is of negatief. Een gesprek met hem is een eenrichtingsstraat.

Als je jezelf herkent in een van deze types.

Vraag je je af of je er zelf een bent, dan ben je het niet. Wie energie wegzuigt, ligt namelijk niet wakker van wat anderen ervan vinden. Dat je er nu over nadenkt, is meteen het antwoord.

Er is wel een maar. Ook jij leunt soms op iemand, en dat mag. In een relatie tussen mensen ligt het evenwicht nooit precies in het midden. Het werkt eerder zoals een wip op de speelplaats, waar om beurten iemand hoger zit. Wie een tijd leunt omdat het even zwaar is, trekt een ander daarmee nog niet leeg.

Hoe je je tegen energievampieren beschermt.

Eerst het slechte nieuws. Je kan jezelf niet wapenen tegen wie er nog moet komen. In het begin zijn ze vaak aangenaam gezelschap, dus je ziet ze niet afkomen. En jezelf op voorhand afsluiten kost je ook alle mooie ontmoetingen die nog op je wachten.

Het goede nieuws is dat je wel uit die dynamiek kan stappen. Een energievampier blijft zolang hij bij jou vindt wat hij komt halen. Vindt hij het niet meer, dan is er weinig reden om te blijven, en meestal trekt hij verder. Wat je in handen hebt, is dus wat je zelf blijft geven, en daar ligt de sleutel.

Een energievampier blijft zolang hij bij jou vindt wat hij komt halen.

Zo ga je om met de soorten energievampieren.

Wat je stopt met geven, hangt af van wat die persoon bij jou komt halen, en dat verschilt per soort. Hier komt het knoflook.

Knoflook tegen de calimero: stop met tegenspreken. Wat deze persoon bij jou komt halen, is de bevestiging dat het wel meevalt en dat hij het wel kan. Geef je die, dan mag je dat volgende week opnieuw doen. Begint het lijstje van alles wat niet lukt, erken dan gewoon het gevoel: "Dat moet vervelend zijn voor jou." Meer niet. Wat ik dan vaak zie gebeuren, is een van twee dingen. Ofwel zegt de ander "ja, het is echt erg" en blijft het daarbij. Ofwel hoor je "ach, zo erg is het nu ook weer niet", en stelt hij zichzelf gerust. In beide gevallen ben jij niet langer degene die hem elke week moet oprapen.

Knoflook tegen de controleur: geef je ruimte niet weg. Zeg vriendelijk en kordaat wat van jou is: "Hierover beslis ik zelf." Dat vraagt dat je even uit je comfortzone komt. En dan verschiet je vaak, want er komt zelden ruzie van. De meeste controleurs aanvaarden het, omdat jij op dat moment hun taal spreekt. Achteraf blijkt dat je je vooral klein liet maken omdat je zelf te voorzichtig was.

Knoflook tegen de drama-energievampier: zeg wat je niet fijn vindt, ook als dat moeilijk is. Ben jij de gastvrouw of gastheer en verziekt iemand aan tafel de sfeer, dan mag je dat benoemen: "Zou je wat vriendelijker willen zijn tegen de anderen? Deze sfeer wil ik hier niet." Zeg er meteen bij waarover je wel wil praten, en geef het gesprek zelf een andere wending. Dat laatste is het belangrijkste stuk.

Knoflook tegen de aandachtvrager: hier werkt geen van de vorige. Zolang er aandacht is, blijft hij, en ook tegenwind is aandacht. Hoe goed je je ook aanpast, er verandert weinig. Wat overblijft, is er geen tijd meer in steken: zelf geen afspraken meer maken, niet meer bellen, en verder gaan. Kan dat niet, omdat het je vader is of iemand met wie je elke dag samenwerkt, dan kan je het contact héél misschien laten zoals het is. Dat lukt alleen als je er niets meer van verwacht en er emotioneel niet meer in investeert, en dat vraagt oefening.

Eén ding zeg ik er als psychotherapeut bij. Iemand die veel aandacht vraagt, heeft daarom nog geen persoonlijkheidsstoornis. Narcisme is een diagnose, en of iemand die heeft, kan alleen een professional zeggen die hem zelf gezien heeft. Weegt een relatie met zo iemand al lang zwaar op je, of geraak je er niet uit, dan is dat een goede reden om er met een psychotherapeut over te praten.