Bang voor een conflict? Gebruik de kracht van verbindende communicatie

Misschien ken je het. Iemand vraagt je iets wat eigenlijk niet bij jou hoort, en je zegt ja, omdat je geen gedoe wil. De week erna opnieuw. Je zegt er niets van, thuis niet en op je werk niet, maar vanbinnen begint het te wringen. Tot je op een dag ontploft om iets kleins, en niemand rond je begrijpt waarom.

Bij mij was dat een zak gras. Het was mijn allereerste job, als begeleider in een kleine voorziening voor bijzondere jeugdzorg aan zee. Er woonden een tiental kinderen en jongeren. Die dag moest ik het tuinafval naar het containerpark brengen. Een van de jongeren had nood aan een babbel, dus nam ik hem mee, en om hem een plaats te geven, liet ik een zak gras staan. Toen we terugkwamen, kreeg ik een uitbrander van de directrice, over die ene zak gras. Mijn wereld stortte in. Ik nam mijn jas, ging zonder een woord naar huis en ben er nooit meer teruggekeerd.

Hoe je het best niet doet.

Wat die dag gebeurde, was al maanden bezig. Buiten wat schoolse kennis wist ik nog niet veel. De directrice gaf me elke dag een klusje in en rond het huis. Dat stond niet in mijn functie, en ik deed het toch, omdat ik geen nee durfde zeggen. Ze was heel tevreden over mij. Alleen groeide er in mij iets anders: hoe meer klusjes, hoe harder ik in mijn hoofd protesteerde. Op den duur zag ik in haar alleen nog een bazige tante, en ik kon niets meer van haar verdragen. Zeggen deed ik niets.

Die zak gras was dus de laatste druppel in een emmer die ik maandenlang zelf had volgegoten.

Van verbindende communicatie had ik toen nog nooit gehoord. Het had me geholpen om op tijd te zeggen wat er op mijn lever lag, met respect voor haar en voor mezelf. Stond ik vandaag terug in die situatie, dan zou ik veel sneller benoemen wat ik zie, wat ik denk en wat ik voel. Kort op de bal, en dicht bij mezelf.

Dat is het rare aan conflicten vermijden. Wie een relatie belangrijk vindt, met een partner, familie of collega's, wil daar terechtkunnen met alles wat er in hem leeft. Vaak gebeurt net het omgekeerde, en zwijgen we uit schrik om iemand te kwetsen, voor ruzie of om afgewezen te worden. Elke keer dat je ja zegt om een conflict te ontlopen, zeg je een beetje nee tegen jezelf.

Verbindende versus aanvallende communicatie.

Aanvallende communicatie sluipt er sneller in dan je denkt, en ze zit in kleine woorden. "Je bent weeral te laat." "Heb je de afwas weer niet gedaan?" Woorden als weeral, opnieuw, te veel, altijd en nooit roepen meteen weerstand op. Voor je het weet, gaat het gesprek over dat ene woordje, en raak je nooit tot waar het echt om draait. De ander voelt zich aangevallen, en jij voelt je niet begrepen.

Jij-taal en oordelen doen hetzelfde. Niemand hoort graag wat hij moet doen of wat hij vergeten is, jij ook niet. Een gouden raad: praat minder en luister meer. Wie luistert om te begrijpen in plaats van om te antwoorden, maakt echt contact, en dat heb je nodig voor een moeilijk gesprek.

Kunstmatige harmonie versus open communicatie.

In heel wat teams heerst kunstmatige harmonie. Iedereen doet alsof alles oké is, en iedereen weet dat het niet klopt. Het is zoals een familiefeest waar niemand over de erfenis begint: de taart is lekker, en de lucht is dik.

De knoop die je moet ontwarren, heet vertrouwen. Zonder vertrouwen blijft iedereen beleefd, voelt niemand zich nog betrokken, en neemt niemand verantwoordelijkheid. Hoe je dat vertrouwen opbouwt, lees je in 10 tips om vertrouwen op te bouwen.

Je kan de anderen niet dwingen om open te zijn. Wat je wel kan, is zeggen hoe jij het gesprek ervaart, op een verbindende manier: "Ik merk dat ik het moeilijk vind om te zeggen wat ik echt denk. Dat zit me niet lekker, want open communicatie vind ik belangrijk."

Wie een conflict uit de weg gaat, stelt het uit tot de emmer overloopt.

Waarom we conflicten uit de weg gaan.

De meest voorkomende reden is de schrik om afgewezen te worden. Je kan dat zien als iets heel ouds. In de tijd dat mensen in kleine groepen rondtrokken, was bij de groep horen een kwestie van overleven, en wie eruit lag, stond er alleen voor tussen de wilde beesten. Dat beeld helpt om te begrijpen waarom een conflict zo door je lijf kan gaan.

Die schrik kan ook uit je eigen leven komen. Wie lang gepest werd, doet er alles aan om dat nooit meer mee te maken, en gaat elk conflict dan maar liever uit de weg.

De 5 stappen van verbindende communicatie.

Wat klinkt volgens jou beter?

"Ik zie de afwas nog staan, en dat zit me niet lekker, want we spraken af dat jij hem vandaag zou doen en ik vind het fijn als het hier netjes is. Wil je hem nog doen?"

Of: "Je hebt de afwas alweer niet gedaan. Ik ben het grondig beu. Begin er maar aan!"

De eerste versie oordeelt minder, en de ander hoeft zich niet meteen te verdedigen. Daar zitten vijf stappen in:

1. Waarnemen. Zeg wat je ziet, letterlijk en zonder oordeel. Wat iemand doet, los van of je dat goed of slecht vindt.
2. Gevoel. Zeg hoe je je daarbij voelt: geïrriteerd, verward, gelaten, boos, blij, hulpeloos.
3. Behoefte. Zeg wat je nodig hebt, wat er achter dat gevoel zit.
4. Stilte. Geef de ander ruimte om na te denken en te reageren. Voor veel mensen is dit de moeilijkste stap.
5. Verzoek. Komt er geen reactie die past, vraag dan concreet wat je van de ander nodig hebt.

Bij die directrice had het zo kunnen klinken: "Ik merk dat ik elke dag klusjes rond het huis doe die niet in mijn functie staan. Ik word daar onrustig van, want ik ben hier om met de jongeren te werken." Dan zwijgen, en luisteren. En pas daarna: "Kunnen we samen bekijken wie die klusjes voortaan doet?"

Nog een paar losse tips. Zeg wat je wil, in plaats van wat je niet wil. Durf je gevoel te benoemen, want dat maakt het contact dieper. En twijfel je of je boodschap goed aankwam, vraag de ander dan om in zijn eigen woorden te zeggen wat hij gehoord heeft.